‘S morgensvroeg maakt je lichaam hormonen aan en stijgt je bloedsuiker (bloedglucosewaarde). Dat gebeurt bij alle mensen, ook als je geen diabetes hebt. Dit noemen we het dageraadfenomeen ((in het Engels: dawn phenomenon).
Vroeg in de morgen, terwijl je nog slaapt, gebeurt er veel in je lichaam. Tussen ongeveer 3 en 8 uur maakt je lichaam hormonen aan en stijgt je bloedsuiker (bloedglucosewaarde). Dat gebeurt bij alle mensen, ook als je geen diabetes hebt. Dit noemen we het dageraadfenomeen ((in het Engels: dawn phenomenon).
De hormonen die vroeg in de morgen vrijkomen zijn cortisol, glucagon en groeihormoon. Deze zorgen ervoor dat je lever glucose afgeeft aan het bloed. Dat is normaal en geen probleem. Bij mensen die geen diabetes hebben, maakt het lichaam op dat moment insuline aan. Die insuline vangt de extra glucose op waardoor blijft de bloedglucose stabiel blijft.
Als je diabetes hebt werkt dit anders. Je lichaam geeft geen (of niet genoeg) insuline af genoeg waardoor de bloedglucosewaarde niet daalt. Dehogere bloedglucosewaarde in de ochtend komt dus door hormonen die je lichaam aanmaakt. Je eet of drinkt niets, en toch stijgt je bloedglucose.
Bij diabetes type 1 maakt het lichaam zelf geen insuline meer aan. De insuline die je gebruikt, bijvoorbeeld via een pomp of injectie, moet dus ook deze ochtendstijging opvangen. Soms is dat niet genoeg. Bij diabetes type 2 maakt het lichaam vaak nog wel insuline aan, maar reageert het lichaam daar minder goed op. Ook kan de aanmaak van insuline in de ochtend te laag zijn. Hierdoor blijft de extra glucose in het bloed en kun je met een hyper wakker worden.
Hoe sterk de stijging van de bloedglucose in de morgen is, verschilt per persoon en per dag.
Mensen om je heen uitleggen wat een hypo of hyper is? En wat ze kunnen doen? Geef hen onze hypo- en hyperkaart.
Je herkent het dageraadfenomeen vooral aan je metingen. Of als je klachten hebt bij een hyper, zoals dorst, vermoeidheid of honger. Veel mensen voelen zich dus gewoon normaal bij het opstaan.
Een glucosesensor of meerdere metingen in de nacht en vroege ochtend kunnen helpen om inzicht te krijgen in wat er gebeurt met je waarden.
Het is belangrijk om te weten dat niet elke hoge bloedglucose in de ochtend door het dageraadfenomeen komt. Soms is langwerkende insuline eerder uitgewerkt dan gedacht. Ook kan het zijn dat je lichaam op dat moment extra insuline nodig heeft door stress, ziekte of een ander dagritme. Eten of drinken in de nacht heeft natuurlijk ook effect. Als je iets eet weet je dat, maar het kan de metingen wel verklaren.
Daarom is het goed om niet meteen conclusies te trekken, maar eerst te kijken naar je eigen patroon.
Omdat iedereen ’s morgens hormonen aanmaakt, kun je het dageraadfenomeen niet voorkomen. Het maakt dus niet uit of je diabetes type 1, diabetes type 2 of een ander soort diabetes hebt. Hoe je ermee omgaat is voor iedereen anders. Er is dus niet één ding dat ervoor zorgt dat je geen last hebt hogere bloedglucosewaarden in de (vroege) ochtend. Je kunt op de volgende dingen letten om te kijken wat voor jou werkt:
Als je insuline gebruikt, kan het zijn dat je ’s morgens vroeg extra insuline nodig hebt. Hoeveel dat is, verschilt per persoon en per dag. Dat maakt het soms lastig. Met een insulinepomp of een (hybrid) closed loop-systeem kun je beter worden inspelen op de extra behoefte in de ochtend. Het systeem kan dan automatisch bijsturen.
Gebruik je geen pomp of gebruik je andere medicijnen, dan kun je samen met je behandelaar of praktijkondersteuner kijken of aanpassingen mogelijk zijn. Je hoeft dit nooit alleen uit te zoeken.
Het is verstandig om hulp te vragen als je vaak wakker wordt met hoge bloedglucosewaarden. En als je twijfelt of er misschien iets anders speelt. Als je onzeker bent over wat je meet of wat je ziet, kan een gesprek met je zorgverlener rust geven. Samen kun je kijken wat past bij jouw situatie.
Diabetes.nl biedt uitgebreide informatie, een agenda vol activiteiten en een plek om met mensen zoals jij in contact te komen.
Voluit leven met diabetes. Dat is waar Diabetesvereniging Nederland voor staat. Samen zetten we ons in voor goede zorg en een beter leven voor alle mensen met diabetes.
