Metformine is een medicijn voor de behandeling van diabetes type 2. Als iemand met diabetes type 2 een medicijn moet gaan gebruiken kiest een arts bijna altijd eerst voor metformine. In Nederland gebruiken ongeveer 650.000 mensen dit medicijn.
Metformine is een medicijn voor de behandeling van diabetes type 2. Als iemand met diabetes type 2 een medicijn moet gaan gebruiken kiest een arts bijna altijd eerst voor metformine. In Nederland gebruiken ongeveer 650.000 mensen dit medicijn. Metformine is een tablet dat je slikt.
Metformine zorgt ervoor dat je lever minder glucose aanmaakt en het verhoogt de gevoeligheid van je lichaam voor insuline. Hierdoor dalen je bloedglucosewaarden. Ook zorgt het medicijn ervoor dat het lichaam GLP-1 maakt. GLP-1 is een darmhormoon. Dit hormoon heeft een gunstig effect op de glucosewaarden. En het zorgt ervoor dat je niet zwaarder wordt.
Metformine wordt in Nederland vergoed vanuit de basisverzekering voor mensen met diabetes type 1 en type 2, maar gaat wél eerst van je eigen risico af. Ook geldt er een preferentiebeleid: de zorgverzekeraar bepaalt welk merk je krijgt. Hoe de vergoeding in Nederland geregeld is lees je uitgebreider in Vergoeding metformine.
Metformine is oorspronkelijk ontwikkeld voor diabetes type 2. Dat is waarvoor het officieel is geregistreerd. In sommige situaties (bij type 1 of bij bepaalde stofwisselingsproblemen) kan het tóch worden gebruikt — maar dat gebeurt zelden en meestal in combinatie met andere behandelingen. Of metformine geschikt is, hangt sterk af van de individuele situatie (diabetestype, gewicht, insulinegebruik, andere gezondheidsfactoren).
Metformine verhoogt de insulinegevoeligheid. Dit kan ervoor zorgen dat je minder insuline nodig hebt. Daarom wordt het soms ook voorgeschreven bij mensen met diabetes type 1. Het effect bij diabetes type 1 verschilt echter erg tussen de verschillende gebruikers. Een behandelaar schrijft het meestal alleen voor als iemand ook het metabool syndroom heeft. Per individu bekijkt een behandelaar of het meerwaarde heeft, om naast de insuline ook dit medicijn voor te schrijven.
Metformine wordt voorgeschreven in verschillende sterktes, afhankelijk van je glucosewaarden (bloedsuikerwaarden), eventuele bijwerkingen en je algemene gezondheid. Artsen starten vaak met een lage dosering en bouwen dit langzaam op. Hieronder zie je een overzicht van de meest gebruikte doseringen en wanneer ze worden toegepast:
| Dosering | Wanneer voorgeschreven | Uitleg |
| 500 mg | Startdosering bij milde bloedsuikerproblemen of om te wennen aan het medicijn | Wordt meestal 1-2 keer per dag ingenomen; helpt bij het beperken van maag-darmklachten |
| 850 mg | Volgende stap als 500 mg onvoldoende effect heeft | Vaak verdeeld over twee doses per dag; arts kijkt naar tolerantie en nierfunctie |
| 1000 mg | Maximale dosering bij onvoldoende effect van lagere doses | Wordt soms gesplitst in ochtend/avond; vereist controle op bijwerkingen en nierfunctie |
De juiste dosering van metformine hangt af van je individuele situatie, zoals je bloedsuikerwaarden, gewicht en nierfunctie. Bespreek altijd met je arts welke dosering het beste bij jou past.
Het innemen van metformine op het juiste moment kan helpen bij het verminderen van bijwerkingen en zorgt dat het medicijn beter werkt. Meestal wordt geadviseerd om metformine tijdens of na de maaltijd in te nemen. Dit verkleint de kans op maag-darmklachten, zoals misselijkheid of diarree.
Door deze eenvoudige aanpassingen kan metformine effectiever werken en zijn de bijwerkingen beter beheersbaar. Bespreek altijd met je arts wat voor jou de beste inname is.
Metformine kan een bescheiden bijdrage leveren aan gewichtsverlies. Het is echter niet goedgekeurd als afslankmiddel, en leefstijl (gezond eten en bewegen) blijft dé basis. Het medicijn versterkt maar een klein beetje de bijdrage aan afvallen in gewicht. Wetenschappelijke studies laten zien dat het gebruik kan leiden tot een minimaal gewichtsverlies, meestal tussen de 0,5 en 3 kg.
Net als bij vele medicijnen kan ook metformine bijwerkingen hebben. Mogelijke bijwerkingen van metformine zijn onder andere:
Metformine kan de opname van vitamine B12 verminderen, wat kan leiden tot een B12-tekort. Dit komt vaker voor bij hogere doses en een langere behandeling. Een B12-tekort kan gevolgen hebben voor je bloed (bijvoorbeeld anemie) en zenuwen (bijvoorbeeld gevoelsstoornissen of neuropathie). Gebruik je langdurig metformine dan is het advies om af en toe de B12-waarde te laten controleren — zeker als er klachten optreden die passen bij een tekort.
Een van de veelgenoemde darmklachten bij diabetes type 2 komt door het gebruik van metformine. Veel mensen die het medicijn gebruiken, hebben last van deze bijwerking. Het gaat dan vooral om de combinatie van maag- en darmklachten. Dat zijn vervelende klachten, want ze zorgen er bij veel mensen voor dat ze de hele dag pijn hebben. Of dat ze zich onprettig voelen.
Metformine kan diarree veroorzaken, vooral in het begin van de behandeling. Dit is een bekende bijwerking en komt bij veel mensen voor. Soms helpt het om de tablet tijdens of na de maaltijd in te nemen. Als de diarree blijft aanhouden of erg vervelend is, neem dan contact op met je arts. Die kan samen met jou kijken of een andere dosering of een ander type metformine beter werkt.
Sommige medicijnen kunnen diarree veroorzaken. Dat komt doordat ze invloed hebben op je darmen. Ze kunnen de darmwand prikkelen, waardoor je darmen sneller gaan werken. Soms verandert het medicijn ook de samenstelling van je darmbacteriën. Antibiotica zijn daar een bekend voorbeeld van, maar ook medicijnen tegen diabetes, maagzuur of pijn kunnen dit effect hebben. Diarree door medicijnen komt meestal kort na de start van het gebruik.
Lareb is een onafhankelijke stichting die bijwerkingen van medicijnen bijhoudt. Tussen 2008 en 2013 hebben zij onderzoek gedaan naar bijwerkingen. Een paar resultaten van dit onderzoek:
Het medicijn heeft ook een positieve bijwerking. Metformine maakt de kans op ernstige hart- en vaatziekten namelijk kleiner.
Bespreek de bijwerkingen altijd met je behandelaar. Je behandelaar kan:
Door deze eenvoudige richtlijnen te volgen, werkt metformine beter en blijven bijwerkingen beter beheersbaar. Bespreek altijd met je arts wat voor jou de beste inname is.
Kun je plotseling stoppen met metformine? Het is niet verstandig om daar zomaar mee te stoppen zonder overleg met je arts. Het medicijn helpt om je bloedsuiker stabiel te houden. Als je ineens stopt, kan je bloedsuiker snel stijgen, wat klachten kan geven. Wil je toch stoppen of twijfel je over de werking? Bespreek het altijd met je arts of diabetesverpleegkundige. Zij kunnen samen met jou kijken naar een goed en veilig alternatief.
Als nieren te slecht werken wordt het medicijn meestal niet voorgeschreven. Het verlaat je lichaam namelijk via de nieren, maar als die niet goed werken kan het zich ophopen in je lichaam. Bij gezonde nieren zorgt metformine in principe niet voor nierschade. Dus als je gezonde nieren hebt, kun je dit gewoon (gaan) gebruiken. Uiteraard altijd alleen als je huisarts dit aan je voorschrijft.
Over het algemeen zorgt metformine níet voor gewichtstoename. Veel gebruikers verliezen juist een beetje gewicht — gemiddeld 0,5 tot 3 kg. Sommige studies laten zelfs een iets groter gewichtsverlies zien, vooral bij mensen met overgewicht of insulineresistentie. Metformine wordt daarom vaak beschouwd als “gewicht-neutraal of licht gewichtsverlagend”.
In 2020 was er korte paniek over vervuilde metformine. In een aantal medicijnen met daarin metformine zat een stof die er niet in hoorde. Deze stof heet NDMA. De vervuilde medicijnen werden teruggehaald van apothekers en patiënten.
NDMA kan kankerverwekkend zijn. De kans op kanker door een met NDMA vervuild medicijn is heel klein. Er waren ook slechts een paar leveringen met metformine vervuild. Ook de hoeveelheid NDMA in een tablet was erg klein. Al snel werd duidelijk dat de nadelen van stoppen met metformine veel groter waren dan de nadelen van de kleine hoeveelheid NDMA.
Meld ons hieronder je ervaring met medicijntekorten en de oplossing die werd geboden. De ervaringen bundelen we voor een advies naar overheden, fabrikanten, apotheken of adviezen naar andere mensen met diabetes.
Voluit leven met diabetes. Dat is waar Diabetesvereniging Nederland voor staat. Samen zetten we ons in voor goede zorg en een beter leven voor alle mensen met diabetes.